Egzamin gimnazjalny język polski 2003

MAJ 2003

Tekst I

A.
Teatr grecki w swoich początkach był silnie związany z obrzędami religijnymi. Stopniowo  jednak stawał się on dziedziną niezależną od religii. Tematem dramatów były epizody  z utworów  Homera,  dające  sposobność  do  podejmowania  aktualnych  problemów  politycznych  i społecznych. Istniały dwa główne typy dramatu: tragedia i komedia. Tragedia opowiadała  o wanych  postaciach  i wydarzeniach,  a  kada  sztuka  podejmująca wątek  legendy  lub  historii zawierała moralne, religijne lub społeczne przesłanie skierowane do widzów. Los bohatera  tragedii antycznej był z góry przesdzony i jakiekolwiek działania, które podejmował,  prowadziły go do nieuchronnej klski. Akcja tragedii obejmowała jeden wtek i  rozgrywała  się cały czas w tym samym miejscu przez 24 godziny. Komedie natomiast były widowiskami  dowcipnymi, groteskowymi, a w póniejszym okresie – satyrami na ycie w miastach.
   Na podstawie Atlasu kultur staroyżtnych – Grecja, Rzym, Warszawa 1999.
B.
Staroyżtni Grecy stworzyli teatr znakomity, jedyny w swoim rodzaju i niepowtarzalny.  Scena prawie pusta, bez dekoracji, owietlona słocem. Aktor w koturnach, z maską na twarzy.  Uniemożliwiało to realistyczny ruch i gest, a zmuszało do rytmizacji niemal tanecznej.
Stanisław Furmanik, O sztuce teatru, [w:] Janusz Degler, Problemy teorii dramatu i teatru, Wrocław 1988.

Zadanie 1. (0-1)
Początki teatru greckiego związane były z

A.  polityk.
B.  kultem religijnym.
C.  filozofią.
D.  ceremoniałem olimpijskim.

 Zadanie 2. (0-1)
Fragmenty utworów Homera były pretekstem do przedstawienia w dramatach

A.  tragedii miłosnych.
B.  zmaga z siłami natury.
C.  obrzędów religijnych.
D.  problemów współczesności.

 Zadanie 3. (0-1)
Według tekstu I tragedii antycznej charakteryzuje

A.  obecność scen zbiorowych.
B.  kompozycja otwarta.
C.  jedno miejsca, czasu i akcji.
D.  podział na akty i sceny.

Zadanie 4. (0-1)
Które z wypowiedzeń jest opinią?

A.  Tematem dramatów były epizody z utworów Homera.
B.  Starożytni Grecy stworzyli teatr znakomity.
C.  Istniały dwa główne typy dramatu: tragedia i komedia.
D.  Akcja tragedii obejmowała jeden wtek.

 Zadanie 5. (0-1)
Dzięki równoważnikom zdań  fragment B tekstu I stał się

A.  unaukowiony.
B.  ironiczny.
C.  krótszy.
D.  zabawny.

 Zadanie 6. (0-1)
O losach bohatera tragedii antycznej decyduje

A.  przeznaczenie.
B.  rodzina.
C.  pochodzenie.
D.  władca.

Zadanie 7. (0-1)
Pokazana na rysunku maska tragiczna różni się od komicznej

A.  wielkości.
B.  min.
C.  kształtem.
D.  zdobieniami.

Zadanie 8. (0-1)
Aktor w teatrze antycznym grał rol Antygony w masce tragicznej, aby  
 
A.  zaskoczy widzów.
B.  uwydatni dramat bohaterki.
C.  wyrazi własne emocje.
D.  ukryć uczucia bohaterki.

 Zadanie 9. (0-1)
Plakat do spektaklu Antygony Sofoklesa przedstawia

A.  sytuację bez wyjścia.
B.  ucieczkę  przed karą.
C.  walkę z przeznaczeniem.
D.  ukrywanie słabości.

Tekst II
Bogusławski1 był  pierwszym dyrektorem  stowarzyszenia aktorów, a zarazem najlepszym artystą. […] Sztuki, które to towarzystwo grywało, były po czci oryginalne polskie lub  z francuskiego, włoskiego i niemieckiego tłumaczone. Pierwszych było stosunkowo mało. Te,  które grywano w czasie sejmu konstytucyjnego, miały głównie cel polityczny. Do sztuk tego  rodzaju należały Powrót posła i Kazimierz Wielki. Miały one wyśmiać stare polskie przesądy:  przywiązanie  do  wolnej  elekcji,  do  panowania  szlachty,  do  poniżania  średniego  stanu,  do  ograniczania władzy królewskiej, i wszystko już zestarzałe, co nowa konstytucja obalić miała.
Król i główni partyzanci nowego systemu prawie zawsze bywali obecni. Miejsca, które się do  wzmiankowanych  przedmiotów  krytyki  odnosiły,  gorąco  były  przez  nich  przyjmowane.
W czasie przedstawienia Kazimierza Wielkiego, gdy w sztuce charakter panującego ukazywany  był coraz dobitniej ze wszystkimi jego wzniosłymi przymiotami – pierwszy zawsze król ze  swej loży wychylał si i przyklaskiwał, a za nim parter, w szale i upojeniu klaskając i krzyczą c, domagał się powtórzenia dwa i trzy  razy tego ustepu, coraz hałaliwszymi przyjmując  go oznakami. […] Naczelnicy znowu stronnictwa, wodzowie rewolucji i ich przyjaciele oklaskami  nagradzali postępowanie ogółu, które się z ich projektami zgadzało.
Na  podstawie  relacji  Fryderyka  Schulza,  Podróże  Inflantczyka   z Rygi do Warszawy i po Polsce w latach 1791-1793, Warszawa 1956.

1 Bogusławski Wojciech, 1757–1829, aktor, dramatopisarz i pedagog, w latach 1783–1814 (z przerwami) dyrektor Teatru  Narodowego,  twórca  pierwszego  stałego  zespołu  zawodowego  aktorów  polskich,  take  pierwszej  szkoły dramatycznej, autor opery Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale.

Zadanie 10. (0-1)
Głównym celem sztuk wystawianych przez Teatr Narodowy w okresie sejmu konstytucyjnego było  

A.  utrzymanie wolnej elekcji.
B.  podważanie autorytetu króla.
C.  zachowanie liberum veto.
D.  propagowanie haseł obozu reform.

Zadanie 11. (0-1)
Jak reagowali widzowie na oglądane sztuki?

A.  Płakali.
B.  Domagali się bisów.
C.  Milczeli.
D.  Wywoływali autora.

Zadanie 12. (0-1)
Wybierz najtrafniejszy tytuł dla relacji Schulza.

A.  Za kulisami teatru.
B.  Aktorzy Bogusławskiego.
C.  Mecenat królewski.
D.  Teatr i polityka.

 Zadanie 13. (0-1)
Z analizy tekstu II wynika, e od XVIII w. najbardziej zmieniło swoje znaczenie słowo
 
A.  wódz.
B.  partyzant.
C.  artysta.
D.  król.

 Zadanie 14. (0-1)
Przykładem wpływu oświeceniowych idei występujących we Francji i USA na wydarzenia polityczne w Polsce było

A.  wzniesienie pałacu i teatru w Łazienkach.
B.  uchwalenie Konstytucji 3 maja.
C.  zawiązanie konfederacji targowickiej.
D.  zrzeczenie si tronu przez Stanisława Augusta.

Tekst III

A. Wywiad z Ann Dymn
Nie jest łatwo by zwyczajn kobiet i aktork – uchwyci równowag midzy tymi
dwoma wiatami. […] A jednak jestem aktork i wiem, e to moje miejsce, bo aktorstwo na
szczcie  nie  polega  tylko  na  chci  pokazywania  si,  popisywania.  Czasem  odmawiałam
przyjcia roli, bo godziła w moje przekonania albo wtedy, gdy czułam, e nie potrafi wydoby
 z siebie tego, co trzeba, bo pknie mi serce. W kocu jestem zwykłym człowiekiem, a nie
automatem do produkcji emocji  i uczu.  […] Zawód ten  jest okrutny  i  trudny – oczywicie.
Ale równoczenie pikny, gdy daje moliwoci cigłego rozwoju, poszerzania horyzontów,
pogłbiania wiedzy  o  sobie  i  o  człowieku. Daje  te moliwo  ucieczki  od  rzeczywistoci.
[…] Stresem jest kada poraka, kady sukces, popularno i jej brak, nieuregulowany, zwariowany
tryb  ycia,  trema  itd.  Do  tego  dochodz  przyziemne,  normalne  problemy,  które
wprawdzie  dotykaj  kadego,  lecz  nas  szczególnie  bolenie,  a  na  dodatek  publicznie.  Na
przykład przemijanie!
Elbieta Biczycka, Rozmowa: Anna Dymna, [w:] „Sezon” 7/8, rocznik I.

B. Wywiad z Jadwig Jankowsk-Cielak
Pewien  paradoks  polega  na  tym,  e  zostałam  aktork…  z  powodu  niemiałoci.  […]
Aktorstwo  dla  osób  takich  jak  ja  bywa  azylem,  pozwala  na  bezpieczne  uwalnianie  si  od
kompleksów, za maskami postaci. […] Dowiedziałam si, e w teatrze najwaniejsza jest publiczno
, a  nie aktor zapatrzony w  siebie  i czekajcy na podziw,  i e chodzi  o  to, by widz
wzruszył si cho troch lub zamylił. […] Na scenie czuj, e samoistnie dzieje si ze mn
co, czego nie potrafi powstrzyma.
Krzysztof Demidowicz, Nie na kade wezwanie, [w:] „Film”, 1997, nr 12.

C. Wywiad z Johnnym Deppem
Wydaje mi  si, e współczesne  kino amerykaskie  jest przegadane. Aktorzy zamiast
gra, wszystkie emocje wyraaj słowami. […] Współczesne kino amerykaskie nie docenia
widza, uwaa go chyba za głupca, któremu wszystko trzeba dopowiedzie. Aktorstwo jest dla
mnie reagowaniem, odczuwaniem, a nie technik. Nie uznaj jednak szarowania, szafowania
swoimi czysto prywatnymi emocjami.
Elbieta Ciapara, Johnny, mam na imi Johnny, [w:] „Film”, 1997, nr 10.

Zadanie 15. (0-1)
Zdaniem Anny Dymnej aktorstwo jest zawodem, który wymaga

A.  tylko popisywania si.
B.  rezygnacji z przyjemnoci.
C.  wewntrznej odpornoci.
D.  przyjmowania kadej roli.

Zadanie 16. (0-1)
Anna Dymna uwaa, e aktorstwo jest pikne, poniewa

A.  rozwija wewntrznie.
B.  zabezpiecza finansowo.
C.  zapewnia popularno.
D.  chroni przed porakami.
Strona 7 z 14
Zadanie 17. (0-1)
Według Jadwigi Jankowskiej-Cielak głównym zadaniem aktora jest

A.  zdobywanie nagród.
B.  poruszenie widza.
C.  zadowolenie krytyków.
D.  pokonanie tremy.

Zadanie 18. (0-1)
Johnny Depp sdzi, e wad współczesnego kina amerykaskiego jest

A.  lekcewaenie inteligencji widza.
B.  nadmiar efektów specjalnych.
C.  brak wybitnych indywidualnoci.
D.  dominacja akcji nad słowem.

Zadanie 19. (0-1)
W wywiadach B i C zawarty został pogld, e dobrego aktora cechuje

A.  doskonała technika.
B.  uroda.
C.  szacunek dla widza.
D.  niemiało.

Zadanie 20. (0-1)
Który cytat zawiera tre wspóln dla wywiadów A, B, C?

A.  Aktorstwo dla takich jak ja bywa azylem […].
B.  Aktorzy zamiast gra, wszystkie emocje wyraaj słowami.
C.  Aktorstwo […] pozwala na bezpieczne uwalnianie si od kompleksów.
D.  Aktorstwo […] nie polega tylko na chci pokazywania si, popisywania.
Strona 8 z 14

Fritz Kortner jako Ryszard III, 1920 r.
[w:] John Russell Brown, Historia teatru, Warszawa 1999.

Zadanie 21. (0-1)
W jaki sposób aktor z fotografii wyraa emocje? Podaj dwa przykłady.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Tekst IV
Roman Kołoniecki Bogusławski (fragmenty)

[I]   Przykryłem rdzaw szabl spłowiałym kontuszem –
krew na klindze jak Polska na mapach si zatrze.
Zmieniam twarz, zmieniam ubiór, eby zmieni dusz
i Ojczyzn jak płótno rozpi na teatrze. […]

[II]   Sroga Muza narodu z obcej zerka maski,
z krotochwili Moliera, z szekspirowskiej dramy;
krok historii w rzsiste wplata si oklaski,
gdy za was tu yjemy, za was umieramy. […]

[III]  Straszna cicho, noc długa – noc jak pokolenie!
Łzami z wosku m wiece… Nagle w mrok złowrogi
wchodzi aktor nieznany, by przey na scenie
trzy godziny: miłoci, rozpaczy, przestrogi. […]

[IV]  Dumny, w strzpach zwyciskich na teatrum wkroczy
i dawne widowisko zacznie si od nowa.
Wtenczas… jeeli czyje łz uroni oczy –
bdzie to łza prawdziwa, z serca, nie woskowa.
Poezja polska okresu midzywojennego. Antologia, Kraków 1997.
Strona 9 z 14
Zadanie 22. (0-1)
Które wydarzenie historyczne zostało przywołane we fragmencie wiersza: Polska na mapach
si zatrze?

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 23. (0-1)
Na podstawie wiersza napisz, jaki jest cel gry aktora na scenie.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 24. (0-1)
Jaki jest nastrój trzeciej zwrotki?

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 25. (0-1)
Wypisz i nazwij jeden ze rodków poetyckich tworzcych nastrój w trzeciej zwrotce.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 26. (0-1)
Przekształ  cytat  z wiersza: na  teatrum wkroczy,  zastpujc  słowa podniosłe wyrazami
potocznymi.
…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 27. (0-1)
Na podstawie wiersza wyjanij, jak funkcj pełnił teatr Bogusławskiego w czasach niewoli
narodowej.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Strona 10 z 14

Jan Matejko, Staczyk1,      Aktor Kazimierz Kamiski jako Staczyk
[w:] Tadeusz Dobrowolski, Malarstwo polskie      w Weselu,
ostatnich dwustu lat, Wrocław 1976.  [w:] Zbigniew Raszewski, Krótka historia
teatru polskiego, Warszawa 1977.

1 Staczyk – nadworny błazen trzech Jagiellonów: Aleksandra, Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta; symbol
mdrca politycznego.
Na obrazie został ukazany Staczyk w czasie balu, który odbył si na dworze królewskim tu po utracie Smole-
ska, polskiej twierdzy granicznej.

Zadanie 28. (0-1)
Jakie uczucia wyraa posta Staczyka ukazana na obrazie Matejki? Odpowiedz, wykorzystuj
c przypis.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 29. (0-1)
Co z postaci królewskiego błazna z obrazu Matejki przejł Kazimierz Kamiski do roli
Staczyka w Weselu? Podaj dwa przykłady podobiestw.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Strona 11 z 14
Zadanie 30. (0-5)
Napisz podanie do dyrektora teatru zawierajce prob o wypoyczenie kostiumów dla
aktorów grajcych w szkolnym przedstawieniu Antygony. Wymie trzy postacie z tragedii
Sofoklesa, dla których bd one potrzebne. Nie wprowadzaj do podania swego nazwiska
i nazwy miejscowoci, w której mieszkasz.

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Strona 12 z 14
Zadanie 31. (0-16)
Napisz  charakterystyk  wybranej  postaci  literackiej,  dowodzc,  e  warto  j  ukaza
w teatrze lub w filmie.
Pamitaj, e Twoja praca nie powinna by krótsza ni połowa wyznaczonego miejsca.