Odwołując się do trzech tekstów średniowiecznych, sklasyfikuj i scharakteryzuj zmiany, jakie zaszły w języku polskim.

Pages in this section

Odwołując się do trzech tekstów średniowiecznych, sklasyfikuj i scharakteryzuj zmiany jakie zaszły w języku polskim.
         Najstarszym tekstem jest Bogurodzica od niej więc zacznę, to utwór, który staje się dowodem na potwierdzenie tezy, że język polski systematycznie się zmienia. Bogurodzica jest przykładem religijnej poezji średniowiecznej, ale przede wszystkim jednym z najważniejszych zabytków języka polskiego. W pieśni można wyróżnić archaizmy słowotwórcze, leksykalne, fleksyjne, fonetyczne oraz składniowe.
         Do archaizmów leksykalnych w Bogurodzicy można zaliczyć wyrazy Gospodzin ( pan ), zwolena ( wybrana), pyszczy, ( pozyskaj), przebyt ( bycie , bytowanie ), jegoż ( czego, o co ). Jako archaizm słowotwórczy można interpretować wyraz Bożyc ( syn Boga ). W pieśni jednak najbardziej wyróżniają się archaizmy fonetyczne. Odnajdujemy je w wyrazach sławiena, zwolena ( dzisiaj : sławiona, zwolona, ta forma jest widoczna w przymiotniku wy- zwolona). Takie zmiany językowe nazywany przegłosem polskim, w określonych sytuacjach e przeszło o. ).Zakładając, że Bogurodzica została napisana w XIII wieku, a przegłos zakończył się w wieku X, należy zauważyć, że są to już archaizmy z punktu widzenia autora Bogurodzicy. Zostały wprowadzone do tekstu, aby nadać mu większą wagę, sprawić, że modlitwa do Matki Boskiej stała się wznioślejsza, bardziej uroczysta. W tekście średniowiecznym można zauważyć świadome wykorzystanie archaizacji w funkcji artystycznej. Do archaizmu fonetycznego można zaliczyć formę Krzciciel ( Twego dziela Krzciciela ), w której występuje grupa społgłoskowa krz. Z czasem ta grupa przekształciła się w chrz, co można zauważyć w dzisiejszych wyrazach : chrzest, chrzcielnica, chrzcić, Jan Chrzciciel.
         Do bardzo charakterystycznych należą archaizmy fleksyjne. W tekście średniowiecznym występują na przykład formy wołacza liczy pojedynczej rzeczowników żeńskich Bogurodzica ! dziewica ! Maryja ! zakończona na –a. Współcześnie wołacz liczny pojedynczej tych rzeczowników przyjmuje końcówkę –o ( Bogurodzico ! dziewico! Maryjo! ). W pieśni można znaleźć takie formy czasowników 2. osoby liczby pojedynczej trybu rozkazującego, jak : zyszczy! ( pozyskaj!), spuści! ( ześlij!), raczy ( racz!). W formach tych rozpoznajemy końcówkę – i(j). Współcześnie powiedzielibyśmy : zyszcz!, spuść !, racz!.
           W Bogurodzicy znajdują się też archaizmy składniowe. W wyrażeniu Bogiem sławiena pierwszy rzeczownik przybiera formę narzędnika, co jest odbiciem konstrukcji sławiony + ( kim ? czym ?), dzisiaj powiedzielibyśmy : przez Boga sławiona). Inna konstrukcja składniowa zachowana jest w tytule utworu : Bogu- rodzica, czyli matka ( komu ? czemu ?) Bogu. Współcześnie użylibyśmy formy rodzica ( matka) ( kogo ? czego ?) Boga.
             W innym utworze średniowiecznym Lamencie świętokrzyskim występują archaizmy, w tym archaizmy leksykalne : żadne maciory ( proszące matki), zamętem ( cierpienie), ożalała ( opłakała), narodzenie ( potomek). Można zauważyć też archaizmy fleksyjne : wyraz bracia był w średniowieczu rzeczownikiem zbiorowym, traktowanym jak rzeczownik w l.poj. dlatego towarzyszy mu przymiotnik w l.poj. bracia miła; dziś powiedzielibyśmy bracia mili.
           Zmianą charakterystyczną dla polszczyzny był przegłos polski. Polegał na przechodzeniu e w o lub a przed spółgłoskami t,d, n, s, z, r, ł. Przegłos występuje też w Lamencie świętokrzyskim .. ,, ubogiej żenie ‘’ – z dawnego żena powstała żona. Konsekwencją przegłosu są dzisiejsze oboczności np.żenić się.

Comments are closed.

Optimization WordPress Plugins & Solutions by W3 EDGE