MĄDROŚĆ

    POJMOWANIE MĄDROŚCI W RÓŻNYCH LEKTURACH

    • Mądrość według starożytnych filozofów

    Już w starożytnej Grecji rozmyślano nie tylko o tym, jak można poszerzyć swoją wiedzę, ale także o tym, jakie są nasze ograniczenia w jej zdobywaniu. Bardzo ceniono filo­zofów, mędrców, lu­dzi wszechstronnie wykształconych.

    W antyku nie oddzielano mądrości od wiedzy. Filozofia oznaczała właśnie umiłowanie wiedzy, mądrości. Filozof był na ogól także mate­matykiem i rozmyślał zarówno nad twier­dzeniami geome­trycznymi, jak i po­czątkiem świata, tak jak Pitagoras. Jed­nym z najsłynniej­szych myślicieli anty­ku, który stanowił niejako modelowy wzorzec mędrca filozofa, był Sokra­tes, który swe poglą­dy głosił w dysku­sjach, ale nigdy nie zapisał ani słowa. Jego następcą i ucz­niem był Platon, au­tor literackich dzieł, takich jak Państwo czy Uczta.
       Według Sokratesa wiedza czyni dobro, a zło wynika z niewiedzy (bardzo optymistycz­ny to pogląd). Sokrates dążył do poznania prawdy i uważał, że dobrą metodą zdobywa­nia mądrości są dyskusje, w których zadaje się kolejne pytania i podaje w wątpliwość twier­dzenia rozmówcy. Taki ruch myśli powoduje docieranie do prawdy.
    Myśliciel zasłynął jako autor kontrowersyj­nego zdania „Wiem, że nic nie wiem”. Nie było ono przyznaniem się do głupoty, lecz świadomością bezmiaru wiedzy i ograniczeń umysłu ludzkiego. Sokrates głosił też, że je­dynie głupcy nie mylą się nigdy, a błąd jest przywilejem filozofów.  Sofiści, którzy posługiwali się podobną metodą jak Sokrates, metodą dyskutowania, nie wierzyli jednak w możliwość dotarcia do prawdy i zdobycia mądrości, uważali, że moż­na udowodnić każdą tezę, zręcznie argumen­tując. Głosili, że wszystko jest względne i za­leży od doboru argumentów.
      Platon, uczeń Sokratesa, sądził z kolei, że ludzie są w stanie poznać jedynie cienie idei, i stworzył metaforę jaskini platońskiej. Głosił, że ludzie poznający jakąś prawdę przy­pominają siedzących w jaskini i patrzących na cienie, które pojawiają się naprzeciwko nich (są to jedynie cienie idei, idei jako takich lu­dzie siedzący w grocie nie są w stanie zoba­czyć, bo nie mogą się odwrócić, a niejako za nimi są idee i światło). Była to metafora ogra­niczeń ludzkiego poznania rzeczywistości. Pla­ton głosił również inne kontrowersyjne poglą­dy, np. sądził, że władzę w państwie powinno się oddać filozofom!

    Z kolei Arystoteles wierzył w możliwość dotarcia do prawdy. Uważał, że „prawdziwa wiedza to znajomość przyczyn”. Wygłosił też słynne zdanie: „Drogi mi Platon, drogi Sokra­tes, ale najdroższa prawda”. Zajmował się za­równo filozofią, jak i klasyfikacją utworów li­terackich.

  • Mądrość jako Boski dar i łaska widzenia perspektywy wiecznej Biblii
  • Mądrość jest po­jęciem bardzo ważnym także dla Biblii, szczególnie Starego Testamen­tu. Mamy w nim nawet tzw. księgi mądrościowe. Są nimi np. Księga Mądrości i Księga Przysłów. Mą­drość jest w Sta­rym Testamencie przedstawiana jako Boska laska i skarb, który war­to posiąść. Pojęcie mądrości ściśle wiąże się w Biblii także z umie­jętnością wybierania tego, co dobre dla nas z perspektywy wiecznej.

    Dekalog, przedstawiony w Starym Te­stamencie, uczy, jak żyć, a jakiego postę­powania unikać, by zapewnić sobie szczę­śliwa wieczność blisko Boga. Dziesięć przy­kazań Bożych to swoiste źródło mądrości. Przy kazania regulują relacje między ludź­mi i relacje między człowiekiem a Bogiem, dają konkretne wskazówki, są niejako prak­tycznym pomocnym narzędziem w przekła­daniu Bożej mądrości na konkretne czyny. Z kolei przypowieści zawarte w Nowym Te­stamencie obrazowo tłumaczą sprawy naj­trudniejsze. przedstawiają skomplikowane prawdy duchowe i mówią ogólnie, jak po­stępować. by nie stracić wiecznej per­spektywy i życia w Królestwie Niebieskim. Przypowieść o siewcy uczy np., jak trakto­wać Słowo Boże. Przypowieść o talentach, jak postępować i nie ustawać w pracy nad  sobą i w czynieniu dobra.

    Przypowieści, gatunek stworzony do przekazania wielkich prawd maluczkim, mówią o sprawach najtrudniejszych, abs­trakcyjnych, takich jak Królestwo Boże, najprostszym, obrazowym językiem. Możliwości człowieka zostają porównane do pieniędzy – talentów, oczekiwanie na zba­wienie i wysiłek na jego rzecz – do pracy w winnicy, a głoszenie Słowa Bożego do siania ziaren na różnym gruncie – rozmaity grunt symbolizuje różne podejście ludzi do Słowa Bożego. I tak językiem rolników, prostych ludzi, którym nieobce są pojęcia związane z uprawą roli czy winorośli tłu­maczy się w Biblii najważniejszą mądrość. Nie jest to jedynie doraźna mądrość życio­wa, lecz nakierowana na sprawy wieczne. Największą mądrością jest wedle Biblii sku­pienie się na sprawach duszy i jej zbawie­nia. Panny roztropne, które oczekiwały na nadejście oblubieńca, oszczędzając oliwę w lampach i myśląc wciąż o jego nadejściu, miały przewagę nad pannami nieroztrop­nymi. W podobnej sytuacji są ludzie ocze­kujący na przyjście Zbawiciela. Prawdzi­wie roztropni nie zaprzestaną czuwania, nie będą się koncentrować jedynie na sprawach doczesnych.

    • Mądrość Biblii a ludzka logika i wiedza

    Prawdziwą mądrością jest według Biblii słu­chanie Słowa Bożego. Dlatego Chrystus chwali w jednej z ewangelii siostrę swego przyjaciela Łazarza, Marię, która słucha uważnie Jego słów, nawet za cenę zanie­dbania domowych obowiązków. Jezus tłu­maczy, że i jej siostra Marta powinna bar­dziej skupić się na sprawach wiecznych niż na trosce o rzeczy doczesne, doraźne zaję­cia, organizację życia codziennego.

    I jeszcze jedno: w Biblii mądrość nie jest tożsama z wiedzą ani z umiejętnościami lu­dzi, mądrość Boża bywa przeciwstawiana

    ,, Gdzie jest mędrzec? Gdzie uczony? Gdzie

    badacz tego świata? Czyż nie uczynił Bóg

    mądrości świata głupstwem ? ”

     

    (Nowy Testament, św. Paweł, I list do Koryntian)

    • Mądrość w biblijnej hierarchii wartości

    Wyższość żywej nauki Chrystusa nad za­wiłymi rozważaniami teologicznymi głosił też ksiądz Jan Twardowski, który w swych wierszach wyśmiewał poważne rozważania teologów i podpowiadał, by skupić się na mi­łości i jej okazywaniu całemu otaczającemu światu.

    Warto też wspomnieć, że mądrość rozu­miana jako wiedza jest też w hierarchii biblijnej mniej warta niż np. miłość czy miłosier­dzie. Wyraźnie mówi o tym Hymn o miłości, będący fragmentem listu św. Pawła:

    Gdybym też miał dar prorokowania

    I znał wszystkie tajemnice,

    I posiadł wszelką wiedzę,

    I wiarę – miał tak wielką, iżbym góry

    przenosił,

    A miłości bym nie miał,

    Byłbym niczym.

    • Najwyższą mądrością – miłość, dobroć i zachwyt nad światem

    O prawdziwej mądrości, która nakazuje miłość i dobroć, wspominają nie tylko Biblia i ksiądz Twardowski, ale także np. pouczają­ca Opowieść wigilijna Karola Dickensa.

    Jej narrator tak mówi o przemianie głów­nego bohatera, Scrooge’a, ze skąpca w czło­wieka dobrego:

    ,, Miał tyle rozumu, że wiedział, iż wszystko dobre na świecie zawsze jest przedmiotem szy­derstwa ze strony pewnego rodzaju ludzi, któ­rych należy uważać za ślepych”.

    Tak więc ignorowanie dobra, nieczynienie go jest głupotą, pewnym rodzajem ślepoty (ślepota bywa metaforą głupoty). Mądre jest bycie szlachetnym człowiekiem Dlaczego? U Dickensa można by nawet nazwać mądrość bycia dobrym pewnym rodzajem wyrachowa­nia: mądry człowiek jest dobry, bo tym samym zapewnia sobie życie wieczne. Głupi skazuje się na zło i potępienie w życiu wiecznym, nieszczęście potępionych opisane jest nader ob­razowo, duchy tych ludzi dźwigają ciężkie łań­cuchy i cierpią w życiu pozagrobowym.

    To przełożenie języka Biblii na język bar­dzo pragmatyczny.!

    • Poddanie się woli Bożej jako najwyższa mądrość według Kochanowskiego

    Temat mądrości podejmuje też w swych licznych utworach Jan z Czarnolasu.

    Rozważa go na dwóch płaszczyznach: filozoficznej (co jest mądrością wobec Boga?) i praktycznej (mądrość rozumiana jako zdrowy rozsądek).

    Mądrą zasadą życiową jest według Ko­chanowskiego (którego prawdopodobnie można utożsamiać z podmiotem lirycznym pieśni i fraszek) umiar, rozsądek („stateczny umysł pamiętaj zachować”, „chwalę szczę­ście stateczne”) i zgoda na wolę Bożą:

    Kto tak mądry, że zgadnie

    Co nań jutro przypadnie?

    Sam Bóg wie przyszłe rzeczy,

    a śmieje się z nieba,

    Kiedy się człowiek troszczę więcej,

    niźli trzeba.

    (Pieśń IX z Ksiąg pierwszych)

    Nie można zanadto przejmować się rzeczami, na które nie mamy wpływu. Trzeba poddać się woli Bożej, bo nasz bunt nic nie da. Należy się przygotować i na szczęście, i na nieszczęścia, i na powodzenie, i niepowodzenia:

    A nigdy nie zbłądzi,

    Kto tak umysł narządzi,

    Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić.

    (Pieśń IX z Ksiąg pierwszych)

    Takie zasady to próba pogodzenia chrze­ścijańskiej zgody z wolą Bożą z zasadami an­tycznych filozofów, zwłaszcza stoików, głoszą­cych, iż należy znosić obojętnie nieszczęścia, oraz epikurejczyków każących cieszyć się małymi rzeczami. To także odzwierciedlenie poglądów rzymskiego poety Horacego, który w swych pieśniach głosił zasadę umiaru, zło­tego środka.

    Jednakże cały system filozoficzny Kocha­nowskiego, oparty na tak solidnych podsta­wach, legnie w gruzach w obliczu strasznego nieszczęścia: śmierci małego dziecka. W jed­nym z trenów, wyrażających rozpacz i zagu­bienie w świecie wartości po śmierci córeczki Urszulki, pojawia się apostrofa do mądrości:

    Kupić, by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!

    (Tren IX)

    Ostatecznie poeta pod wpływem snu, w którym pojawia mu się matka, godzi się

    z wolą Boga. i nadal głosi, że mądrość polega

    na poddaniu się tej woli.

    Matka pozostawia mu we śnie mądrą prawdę:

    Skryte są Pańskie sądy; co się Jemu zdało,

    Lepiej, żeby się też i nam podobało.

    Tego się, synu, trzymaj, a ludzkie przygody

    Ludzkie noś.

    (Tren XIX)

    A więc mądre jest pogodzenie się z tym, że człowiek jest śmiertelny, że wszystko za­leży od Boga, nie naszej woli oraz przekona­nie, że bunt nie ma sensu.
     

     

    One thought on “MĄDROŚĆ”

    1. Bardzo ciekawa strona, życzę wielu wejść na stronę.

    Dodaj komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany.

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.