MĄDROŚĆ

    POJMOWANIE MĄDROŚCI W RÓŻNYCH LEKTURACH

    • Mądrość według starożytnych filozofów

    Już w starożytnej Grecji rozmyślano nie tylko o tym, jak można poszerzyć swoją wiedzę, ale także o tym, jakie są nasze ograniczenia w jej zdobywaniu. Bardzo ceniono filo­zofów, mędrców, lu­dzi wszechstronnie wykształconych.

    W antyku nie oddzielano mądrości od wiedzy. Filozofia oznaczała właśnie umiłowanie wiedzy, mądrości. Filozof był na ogól także mate­matykiem i rozmyślał zarówno nad twier­dzeniami geome­trycznymi, jak i po­czątkiem świata, tak jak Pitagoras. Jed­nym z najsłynniej­szych myślicieli anty­ku, który stanowił niejako modelowy wzorzec mędrca filozofa, był Sokra­tes, który swe poglą­dy głosił w dysku­sjach, ale nigdy nie zapisał ani słowa. Jego następcą i ucz­niem był Platon, au­tor literackich dzieł, takich jak Państwo czy Uczta.
       Według Sokratesa wiedza czyni dobro, a zło wynika z niewiedzy (bardzo optymistycz­ny to pogląd). Sokrates dążył do poznania prawdy i uważał, że dobrą metodą zdobywa­nia mądrości są dyskusje, w których zadaje się kolejne pytania i podaje w wątpliwość twier­dzenia rozmówcy. Taki ruch myśli powoduje docieranie do prawdy.
    Myśliciel zasłynął jako autor kontrowersyj­nego zdania „Wiem, że nic nie wiem”. Nie było ono przyznaniem się do głupoty, lecz świadomością bezmiaru wiedzy i ograniczeń umysłu ludzkiego. Sokrates głosił też, że je­dynie głupcy nie mylą się nigdy, a błąd jest przywilejem filozofów.  Sofiści, którzy posługiwali się podobną metodą jak Sokrates, metodą dyskutowania, nie wierzyli jednak w możliwość dotarcia do prawdy i zdobycia mądrości, uważali, że moż­na udowodnić każdą tezę, zręcznie argumen­tując. Głosili, że wszystko jest względne i za­leży od doboru argumentów.
      Platon, uczeń Sokratesa, sądził z kolei, że ludzie są w stanie poznać jedynie cienie idei, i stworzył metaforę jaskini platońskiej. Głosił, że ludzie poznający jakąś prawdę przy­pominają siedzących w jaskini i patrzących na cienie, które pojawiają się naprzeciwko nich (są to jedynie cienie idei, idei jako takich lu­dzie siedzący w grocie nie są w stanie zoba­czyć, bo nie mogą się odwrócić, a niejako za nimi są idee i światło). Była to metafora ogra­niczeń ludzkiego poznania rzeczywistości. Pla­ton głosił również inne kontrowersyjne poglą­dy, np. sądził, że władzę w państwie powinno się oddać filozofom!

    Z kolei Arystoteles wierzył w możliwość dotarcia do prawdy. Uważał, że „prawdziwa wiedza to znajomość przyczyn”. Wygłosił też słynne zdanie: „Drogi mi Platon, drogi Sokra­tes, ale najdroższa prawda”. Zajmował się za­równo filozofią, jak i klasyfikacją utworów li­terackich.

  • Mądrość jako Boski dar i łaska widzenia perspektywy wiecznej Biblii
  • Mądrość jest po­jęciem bardzo ważnym także dla Biblii, szczególnie Starego Testamen­tu. Mamy w nim nawet tzw. księgi mądrościowe. Są nimi np. Księga Mądrości i Księga Przysłów. Mą­drość jest w Sta­rym Testamencie przedstawiana jako Boska laska i skarb, który war­to posiąść. Pojęcie mądrości ściśle wiąże się w Biblii także z umie­jętnością wybierania tego, co dobre dla nas z perspektywy wiecznej.

    Dekalog, przedstawiony w Starym Te­stamencie, uczy, jak żyć, a jakiego postę­powania unikać, by zapewnić sobie szczę­śliwa wieczność blisko Boga. Dziesięć przy­kazań Bożych to swoiste źródło mądrości. Przy kazania regulują relacje między ludź­mi i relacje między człowiekiem a Bogiem, dają konkretne wskazówki, są niejako prak­tycznym pomocnym narzędziem w przekła­daniu Bożej mądrości na konkretne czyny. Z kolei przypowieści zawarte w Nowym Te­stamencie obrazowo tłumaczą sprawy naj­trudniejsze. przedstawiają skomplikowane prawdy duchowe i mówią ogólnie, jak po­stępować. by nie stracić wiecznej per­spektywy i życia w Królestwie Niebieskim. Przypowieść o siewcy uczy np., jak trakto­wać Słowo Boże. Przypowieść o talentach, jak postępować i nie ustawać w pracy nad  sobą i w czynieniu dobra.

    Przypowieści, gatunek stworzony do przekazania wielkich prawd maluczkim, mówią o sprawach najtrudniejszych, abs­trakcyjnych, takich jak Królestwo Boże, najprostszym, obrazowym językiem. Możliwości człowieka zostają porównane do pieniędzy – talentów, oczekiwanie na zba­wienie i wysiłek na jego rzecz – do pracy w winnicy, a głoszenie Słowa Bożego do siania ziaren na różnym gruncie – rozmaity grunt symbolizuje różne podejście ludzi do Słowa Bożego. I tak językiem rolników, prostych ludzi, którym nieobce są pojęcia związane z uprawą roli czy winorośli tłu­maczy się w Biblii najważniejszą mądrość. Nie jest to jedynie doraźna mądrość życio­wa, lecz nakierowana na sprawy wieczne. Największą mądrością jest wedle Biblii sku­pienie się na sprawach duszy i jej zbawie­nia. Panny roztropne, które oczekiwały na nadejście oblubieńca, oszczędzając oliwę w lampach i myśląc wciąż o jego nadejściu, miały przewagę nad pannami nieroztrop­nymi. W podobnej sytuacji są ludzie ocze­kujący na przyjście Zbawiciela. Prawdzi­wie roztropni nie zaprzestaną czuwania, nie będą się koncentrować jedynie na sprawach doczesnych.

    • Mądrość Biblii a ludzka logika i wiedza

    Prawdziwą mądrością jest według Biblii słu­chanie Słowa Bożego. Dlatego Chrystus chwali w jednej z ewangelii siostrę swego przyjaciela Łazarza, Marię, która słucha uważnie Jego słów, nawet za cenę zanie­dbania domowych obowiązków. Jezus tłu­maczy, że i jej siostra Marta powinna bar­dziej skupić się na sprawach wiecznych niż na trosce o rzeczy doczesne, doraźne zaję­cia, organizację życia codziennego.

    I jeszcze jedno: w Biblii mądrość nie jest tożsama z wiedzą ani z umiejętnościami lu­dzi, mądrość Boża bywa przeciwstawiana

    ,, Gdzie jest mędrzec? Gdzie uczony? Gdzie

    badacz tego świata? Czyż nie uczynił Bóg

    mądrości świata głupstwem ? ”

     

    (Nowy Testament, św. Paweł, I list do Koryntian)

    • Mądrość w biblijnej hierarchii wartości

    Wyższość żywej nauki Chrystusa nad za­wiłymi rozważaniami teologicznymi głosił też ksiądz Jan Twardowski, który w swych wierszach wyśmiewał poważne rozważania teologów i podpowiadał, by skupić się na mi­łości i jej okazywaniu całemu otaczającemu światu.

    Warto też wspomnieć, że mądrość rozu­miana jako wiedza jest też w hierarchii biblijnej mniej warta niż np. miłość czy miłosier­dzie. Wyraźnie mówi o tym Hymn o miłości, będący fragmentem listu św. Pawła:

    Gdybym też miał dar prorokowania

    I znał wszystkie tajemnice,

    I posiadł wszelką wiedzę,

    I wiarę – miał tak wielką, iżbym góry

    przenosił,

    A miłości bym nie miał,

    Byłbym niczym.

    • Najwyższą mądrością – miłość, dobroć i zachwyt nad światem

    O prawdziwej mądrości, która nakazuje miłość i dobroć, wspominają nie tylko Biblia i ksiądz Twardowski, ale także np. pouczają­ca Opowieść wigilijna Karola Dickensa.

    Jej narrator tak mówi o przemianie głów­nego bohatera, Scrooge’a, ze skąpca w czło­wieka dobrego:

    ,, Miał tyle rozumu, że wiedział, iż wszystko dobre na świecie zawsze jest przedmiotem szy­derstwa ze strony pewnego rodzaju ludzi, któ­rych należy uważać za ślepych”.

    Tak więc ignorowanie dobra, nieczynienie go jest głupotą, pewnym rodzajem ślepoty (ślepota bywa metaforą głupoty). Mądre jest bycie szlachetnym człowiekiem Dlaczego? U Dickensa można by nawet nazwać mądrość bycia dobrym pewnym rodzajem wyrachowa­nia: mądry człowiek jest dobry, bo tym samym zapewnia sobie życie wieczne. Głupi skazuje się na zło i potępienie w życiu wiecznym, nieszczęście potępionych opisane jest nader ob­razowo, duchy tych ludzi dźwigają ciężkie łań­cuchy i cierpią w życiu pozagrobowym.

    To przełożenie języka Biblii na język bar­dzo pragmatyczny.!

    • Poddanie się woli Bożej jako najwyższa mądrość według Kochanowskiego

    Temat mądrości podejmuje też w swych licznych utworach Jan z Czarnolasu.

    Rozważa go na dwóch płaszczyznach: filozoficznej (co jest mądrością wobec Boga?) i praktycznej (mądrość rozumiana jako zdrowy rozsądek).

    Mądrą zasadą życiową jest według Ko­chanowskiego (którego prawdopodobnie można utożsamiać z podmiotem lirycznym pieśni i fraszek) umiar, rozsądek („stateczny umysł pamiętaj zachować”, „chwalę szczę­ście stateczne”) i zgoda na wolę Bożą:

    Kto tak mądry, że zgadnie

    Co nań jutro przypadnie?

    Sam Bóg wie przyszłe rzeczy,

    a śmieje się z nieba,

    Kiedy się człowiek troszczę więcej,

    niźli trzeba.

    (Pieśń IX z Ksiąg pierwszych)

    Nie można zanadto przejmować się rzeczami, na które nie mamy wpływu. Trzeba poddać się woli Bożej, bo nasz bunt nic nie da. Należy się przygotować i na szczęście, i na nieszczęścia, i na powodzenie, i niepowodzenia:

    A nigdy nie zbłądzi,

    Kto tak umysł narządzi,

    Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić.

    (Pieśń IX z Ksiąg pierwszych)

    Takie zasady to próba pogodzenia chrze­ścijańskiej zgody z wolą Bożą z zasadami an­tycznych filozofów, zwłaszcza stoików, głoszą­cych, iż należy znosić obojętnie nieszczęścia, oraz epikurejczyków każących cieszyć się małymi rzeczami. To także odzwierciedlenie poglądów rzymskiego poety Horacego, który w swych pieśniach głosił zasadę umiaru, zło­tego środka.

    Jednakże cały system filozoficzny Kocha­nowskiego, oparty na tak solidnych podsta­wach, legnie w gruzach w obliczu strasznego nieszczęścia: śmierci małego dziecka. W jed­nym z trenów, wyrażających rozpacz i zagu­bienie w świecie wartości po śmierci córeczki Urszulki, pojawia się apostrofa do mądrości:

    Kupić, by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!

    (Tren IX)

    Ostatecznie poeta pod wpływem snu, w którym pojawia mu się matka, godzi się

    z wolą Boga. i nadal głosi, że mądrość polega

    na poddaniu się tej woli.

    Matka pozostawia mu we śnie mądrą prawdę:

    Skryte są Pańskie sądy; co się Jemu zdało,

    Lepiej, żeby się też i nam podobało.

    Tego się, synu, trzymaj, a ludzkie przygody

    Ludzkie noś.

    (Tren XIX)

    A więc mądre jest pogodzenie się z tym, że człowiek jest śmiertelny, że wszystko za­leży od Boga, nie naszej woli oraz przekona­nie, że bunt nie ma sensu.
     

     

    One thought on “MĄDROŚĆ”

    1. Bardzo ciekawa strona, życzę wielu wejść na stronę.

    Dodaj komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany.