Egzamin gimnazjalny język polski 2004

Moda ma swoją historię
Tekst I
Oceniając modę wyłącznie jako kaprys na użytek pań i panów, upraszczamy to pojęcie. Moda z reguły nie wyrasta z niczego. Zawsze jest uwarunkowana jakimiś nowymi zjawiskami w stosunkach społecznych, w polityce, psychologii, a nawet filozofii, na przykład
przejawiającą się w modzie retro i folk tęsknotą za dawnymi czasami. Źródłem mody są także nowe prądy w sztuce. Wspomnijmy owe sukienki letnie w stylu op-artowym1 z tkanin deseniowanych albo szczególnie silny wpływ sztuki pop na upodobanie do tanich,
efekciarskich ozdób, do zwielokrotnionych łańcuchów na szyi, bransolet, pierścionków. Nie jest zjawiskiem rzadkim w historii, że jakaś moda zyskuje charakter manifestacji politycznej. W okresie Sejmu Czteroletniego wybuchła nawet zażarta walka między obrońcami sarmatyzmu, dla których wąsy stanowiły narodowy symbol, a zwolennikami nowego ducha oświecenia, którzy dumnie eksponowali gładkie lica. Z kolei w okresie manifestacji patriotycznych na początku lat 60. XIX wieku, a także po upadku powstania styczniowego w 1864 roku Ogród Saski w Warszawie wypełniał w godzinach spacerów tłum kobiet i mężczyzn ubranych w czerń. Także współczesność dostarcza nam dowodów na wyrastanie mody z ruchów społecznych czy politycznych. Za czasów okupacji hitlerowskiej wysokie buty z cholewami oznaczały sympatyzowanie z podziemnymi organizacjami, długie włosy u mężczyzn w latach pięćdziesiątych były wyznacznikiem niechęci do poczynań władzy ludowej, kolorowe pończochy u dziewcząt – nieco później – wyrazem buntu przeciw zetempowskiej2 szarości.
A dżinsy to już nie tylko część garderoby, ale symbol. U początków swej szalonej kariery stały się wizytówką postawy wobec świata, wyzwaniem rzuconym dotychczasowej hierarchii wartości społecznie pożądanych. Bo dziś przez swoją totalną popularyzację zatraciły już ideologiczne znaczenie. Stały się w efekcie zwykłym objawem mody. A więcej nawet – terrorem. Wobec fanatyzmu dżinsowego można podziwiać odwagę tych, którzy noszą jeszcze innego typu spodnie i spódnice. Zawsze ubiór był sumą znaków. Dzięki ubiorowi różnice były widoczne na pierwszy rzut oka. Tym bardziej, że niektóre ubiory stawały się zastrzeżone dla pewnych klas.

Na przykład w 1613 roku ustanowiono, że plebejuszom i mieszczanom nie wolno nosić kosztownych futer ani też szat z jedwabiów. W późniejszych wiekach już co prawda nie formułowano zakazów, ale próby przeskoczenia barier stanowych bywały obiektem
szyderstw. Współcześnie jesteśmy zewnętrznie w pełni zdemokratyzowani. Jednak nadal „suknia chce coś wyrazić” – nie pozycję społeczną czy sytuację finansową, ale ogólny poziom kultury, rodzaj upodobań, wyobraźnię, nawet stan ducha. Dlatego tak słuszne wydaje mi się stwierdzenie Jeana-Paula Fargue’a, że „kto przechodzi obok mody, przechodzi obok życia”.
Na podstawie: Teresa Kuczyńska, Moda w rytmie epoki, Warszawa 1979.
1 op-art – styl w sztuce XX wieku
2 zetempowski – przymiotnik odnoszący się do nazwy organizacji młodzieżowej istniejącej w latach 1948-1957

Do rozwiązania zadań od 1. do 12. wykorzystaj tekst I.
Zadanie 1. (0-1)
Głównym tematem tekstu I są rozważania o
A. historii.
B. modzie.
C. polityce.
D. biżuterii.
Zadanie 2. (0-1)
Na upodobanie do efekciarskich ozdób wyjątkowo mocno wpłynął styl
A. pop.
B. folk.
C. retro.
D. op-art.
Zadanie 3. (0-1)
Związek przyczynowo-skutkowy jest przedstawiony w szeregu:
A. moda na wąsy rozwój sarmatyzmu
B. tęsknota za przeszłością moda retro
C. moda na czarne stroje klęska powstania styczniowego
D. niechęć do rządów komunistycznych moda na wysokie buty z cholewami
Zadanie 4. (0-1)
Pierwsi zwolennicy dżinsowej mody wyrażali swoim ubiorem przede wszystkim
A. tęsknotę za utraconą przeszłością.
B. sprzeciw wobec zastanej rzeczywistości.
C. potrzebę podkreślenia swojej zamożności.
D. akceptację panujących stosunków społecznych.
Zadanie 5. (0-1)
Fanatyzm, np. dżinsowy, przejawia się w
A. narzucaniu innym własnych upodobań.
B. tolerancji wobec innych przekonań.
C. akceptacji ludzi o odmiennych poglądach.
D. krytycznym odnoszeniu się do własnych gustów.
Zadanie 6. (0-1)
W XVIII i XIX wieku ubieranie się niezgodnie z modą typową dla określonej warstwy
społecznej często wywoływało
A. drwinę.
B. zawiść.
C. obawę.
D. zazdrość.
Zadanie 7. (0-1)
Stwierdzenie: Współcześnie jesteśmy zewnętrznie w pełni zdemokratyzowani w kontekście akapitu oznacza, że
A. wszyscy mamy wpływ na rozwój mody.
B. ubieramy się wszyscy w taki sam sposób.
C. wybierając styl ubierania się, uznajemy wolę większości.
D. mamy prawo do indywidualnych upodobań w sferze mody.
Zadanie 8. (0-1)
Moda zatraciła funkcję podkreślania pozycji społecznej w wieku
A. XVII.
B. XVIII.
C. XIX.
D. XX.
Zadanie 9. (0-1)
Słowa: Kto przechodzi obok mody, przechodzi obok życia w kontekście całego tekstu I oznaczają, że moda
A. narzuca ludziom poglądy i sposób życia.
B. jest przeszkodą w doświadczaniu życia.
C. jest źródłem informacji o życiu człowieka.
D. odsuwa człowieka od spraw związanych z życiem.
Zadanie 10. (0-1)
Teresa Kuczyńska uzyskała bliższy kontakt z czytelnikami, stosując w narracji
A. równoważniki zdań.
B. 1. osobę liczby mnogiej.
C. zdania podrzędnie złożone.
D. 3. osobę liczby pojedynczej.
Zadanie 11. (0-1)
Za czasów okupacji hitlerowskiej buty z cholewami oznaczały sympatyzowanie z podziemnymi organizacjami.
Wyraz okupacja użyty w powyższym zdaniu odnosi się do okresu
A. 1914-1918.
B. 1939-1945.
C. 1945-1956.
D. 1968-1989.
Zadanie 12. (0-1)
Wyraz zetempowski został utworzony z pierwszych liter wyrazów wchodzących w skład nazwy
A. Związek Młodzieży Polskiej.
B. Związek Młodzieży Wiejskiej.
C. Związek Harcerstwa Polskiego.
D. Związek Młodzieży Socjalistycznej.
Do rozwiązania zadań od 13. do 17. wykorzystaj reprodukcję obrazu Diego Velázqueza. Diego Velázquez, Panny dworskie, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa 1994.

Zadanie 13. (0-1)
Wskaż zdanie, które zawiera tylko fakty.
A. Diego Velázquez, jak sądzę, należy do grona najwybitniejszych malarzy baroku hiszpańskiego.
B. Panny dworskie są jednym z wielu obrazów, które Velázquez namalował, przebywając u króla hiszpańskiego Filipa IV.
C. Wydaje mi się, że malarz chciał zaintrygować odbiorcę sposobem zaprezentowania rodziny królewskiej i dostojników.
D. Uważam, że Velázquez skupił uwagę widza nie tylko na postaci księżniczki, ale i na odbijającej się w lustrze parze królewskiej oraz na postaci mężczyzny.
Zadanie 14. (0-1)
Ubiory oraz wnętrze są zgodne z kanonami mody
A. dworskiej.
B. rycerskiej.
C. plebejskiej.
D. mieszczańskiej.
Zadanie 15. (0-1)
Postacie na obrazie ubrane są według wzorów obowiązujących w XVII-wiecznej modzie hiszpańskiej. Modę tę cechuje
A. prostota.
B. surowość.
C. przepych.
D. skromność.
Zadanie 16. (0-1)
Otwarte drzwi, przy których stoi mężczyzna na schodach,
A. zamykają przestrzeń w głębi obrazu.
B. są tylko elementem wystroju pomieszczenia na obrazie.
C. skupiają uwagę wszystkich postaci namalowanych na obrazie.
D. pogłębiają przestrzeń, ukazując także to, co jest poza pomieszczeniem.
Zadanie 17. (0-1)
Światło w obrazie
A. oświetla równomiernie wszystkie postacie.
B. akcentuje jednakowo wszystkie przedmioty.
C. wyróżnia niektóre postacie kobiet i mężczyzn.
D. wydobywa z tła obrazy zawieszone na ścianie.
Do rozwiązania zadań od 18. do 20. wykorzystaj tekst II.
Tekst II
Franciszek Zabłocki Rady młodej pannie dane (fragment)
Moda jest tyran, który prawa daje;
Słuchać go trzeba; lecz kto czyni bacznie,
Ani ostatni jej rzuca zwyczaje,
Ani ich oraz przed innymi zacznie.
Franciszek Zabłocki, Rady młodej pannie dane, [w:] Księga cytatów, Warszawa 1975.
Zadanie 18. (0-1)
Moda jest tyran. Zastosowany środek stylistyczny to
A. epitet.
B. kontrast.
C. apostrofa.
D. przenośnia.
Zadanie 19. (0-1)
Ten, kto czyni bacznie, to człowiek, który
A. działa lekkomyślnie.
B. postępuje z rozwagą.
C. podporządkowuje się innym.
D. cechuje się brakiem rozsądku.
Zadanie 20. (0-1)
Rada udzielona młodej pannie jest
A. zgubna.
B. złośliwa.
C. życzliwa.
D. szydercza.
Do rozwiązania zadań od 21. do 24. wykorzystaj tekst III.
Tekst III
Wtem brząknął w tabakierkę złotą Podkomorzy
I rzekł: […]
„Ach, ja pamiętam czasy, kiedy do ojczyzny
Pierwszy raz zawitała moda francuszczyzny!
Gdy raptem paniczyki młode z cudzych krajów
Wtargnęli do nas hordą gorszą od Nogajów1,
Prześladując w Ojczyźnie Boga, przodków wiarę,
Prawa i obyczaje, nawet suknie stare. […]
Miała nad umysłami wielką moc ta tłuszcza;
Bo Pan Bóg, kiedy karę na naród przepuszcza,
Odbiera naprzód rozum od obywateli.
I tak, mędrsi fircykom oprzeć się nie śmieli,
I zląkł ich się jak dżumy jakiej cały naród,
Bo już sam wewnątrz siebie czuł choroby zaród;
Krzyczano na modnisiów, a brano z nich wzory;
Zmieniano wiarę, mowę, prawa i ubiory.
Była to maszkarada, zapustna swawola,
Po której miał przyjść wkrótce wielki post – niewola!”
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1981.
1 Nogajowie – plemię tatarskie
Zadanie 21. (0-1)
Wymień cztery obszary życia, które objęła moda na francuszczyznę.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 22. (0-1)
Napisz, jaka cecha Polaków, według Podkomorzego, przyczyniła się do utraty niepodległości.
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 23. (0-1)
Podaj wiek, w którym miały miejsce wydarzenia wspominane przez Podkomorzego.
…………………………………
Zadanie 24. (0-1)
Dokończ zdanie.
Analiza wypowiedzi Podkomorzego pozwala stwierdzić, że ceni on szczególnie ………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………..

Zadanie 25. (0-1)

Napisz, co symbolizowały krzyże i korony cierniowe znajdujące się na biżuterii modnej na ziemiach polskich w latach 60. XIX wieku.

Zadanie 27. (0-1)
Jaki proces społeczno-polityczny spowodował, że temat dotyczący Unii Europejskiej stał się modny w mediach?
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Zadanie 28. (0-1)
Przekształć zdanie tak, aby własnymi słowami oddać znaczenie wyrażenia ostatni krzyk mody.
Prasa donosi, że ostatnim krzykiem mody jest literatura fantastycznonaukowa.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Zadanie 29. (0-1)
Zapożyczenia wyrazów z języków obcych, głównie z języka angielskiego, są typowe dla współczesnej polszczyzny. Czy to zjawisko mody językowej jest, według Ciebie, negatywne, pozytywne, czy też niemożliwe do jednoznacznej oceny? Uzasadnij swoje stanowisko.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Zadanie 30. (0-5)
Zredaguj zaproszenie na otwarcie wystawy pt. Historia mody. Posłuż się fikcyjnymi danymi.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Zadanie 31. (0-16)
Napisz rozprawkę na temat:
Jeśli nie szata zdobi człowieka, to w czym tkwi jego wartość? W pracy posłuż się przykładami z literatury, historii bądź sztuki.
Pamiętaj, że Twoja rozprawka nie powinna być krótsza niż połowa wyznaczonego miejsca.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Optimization WordPress Plugins & Solutions by W3 EDGE