Gatunki literackie w Biblii

              Biblia to mozaika gatunków li­terackich i nieliterackich (np. przepisów prawnych). Między powstaniem najstarszego  z pism a ostatnim upłynęło około tysiąca lat. Sama recepcja trwa już ponad dwa tysiące lat – nie trzeba mówić, jak bardzo w ciągu tego cza­su uległy zmianie warunki życia, oby­czaje, gusty. Aby np. zrozumieć, jak obrazoburcza mogła wydawać się Ży­dom przypowieść o miłosiernym Sa­marytaninie, trzeba wiedzieć, że uważali oni Samarytan za heretyków.

              Zachowanie Chrystusa, podejmują­cego przy studni rozmowę z Samary tanką, musiało ich gorszyć, podobnie jak usprawiedliwienie jawnogrzeszni­cy, stąd oczywista wobec Niego i Je­go nauki wrogość. Głębię upadku sy­na marnotrawnego poznamy wów­czas, gdy będziemy wiedzieć, że ska­zany był na spożywanie karmy prze­znaczonej dla świń. Żydzi nie jedzą wieprzowiny, mięsa ze zwierząt uwa­żanych za nieczyste właśnie ze względu na to, czym się żywią. Nie można zatem oczekiwać, że autor bi­blijny będzie używał współczesnych nam pojęć. Istotne jest natomiast, by rozumieć reguły gatunku literackiego, jaki wybrał, by przekazać Objawie­nie. Biblia to dzieło uniwersalne, bo jest literaturą. Podobnie jak współcześnie mamy powieści, sztuki teatralne czy artyku­ły publicystyczne, tak i w biblijnej Pa­lestynie istniały różne gatunki literac­kie.

              W Księdze Kronik znajdujemy np. wypowiedzi zbliżone do reportażu lub komunikatu wojskowego, mówią­ce o bitwach, zdobywanych lub łu­pionych miastach. Epopeje znajdzie­my w księgach: Wyjścia, Liczb, Po­wtórzonego Prawa. Rodzajem po­ematu epickiego jest Księga Rodzaju, w której splatają się liturgia, historia i symboliczna genealogia. Księgi Prorockie obfitują w ka­zania i mowy. Księga Hioba jest pokrewna dialogowi filozoficzne­mu, Pieśń nad pieśniami to po­emat miłosny. Minęło pół tysiąca lat, nim pierwotnie ustna tradycja bi­blijna została spisana. Praw­dy w niej zawarte przekazy­wane są więc sposobami wy­rosłymi z tej właśnie tradycji – za pomocą obrazów. Biblii nie czyta się zatem dosłownie, jak podręcznik historyczny czy dzieło naukowe, ale metaforycznie. Praw­dy o świecie i człowieku w podobny sposób przekazują baśnie, które mat­ki czytają dzieciom.

    GATUNKI LITERACKIE W BIBLII :

    Apokalipsa (gr. – apokalypsis – odsłonięcie; objawienie) – u Żydów i chrześcijan księga kanoniczna albo apokry­ficzna, zawierająca proroczą wizję wydarzeń towarzyszą­cych końcowi świata. W zależności od treści wyróżnia się trzy typy apokalips:

    • apokalipsy historio-zbawczo-eschatologiczne (mówią o wydarzeniach „końca czasów", czyli ostatniego okres, historii ludzkości);
    • apokalipsy kosmologiczne i teozoficzne (mówią o kosmosie i świecie aniołów); apokalipsy indywidualno-eschatologiczne (opisują los pojedynczego człowieka po śmierci). powstawały od ok. 200 p. n. e. do ok. 150 n. e.

       

      Proroctwo – zapis prawdy objawionej dotyczącej zwykle przyszłości narodu; indywidualny los proroka nie ma tu znaczenia.

      Przykład (łac. exemplum) – opowieść, w której brak me­taforyki i którą należy traktować dosłownie; ilustruje ona właściwe postawy moralne.

      Przypowieść (gr. parabole – zestawienie) – utwór narra­cyjny o dwudzielnej budowie; pierwsza warstwa ma cha­rakter realistyczny, łatwy do rozpoznania przez odbiorcę, druga warstwa ma charakter metaforyczny; w wyniku ale­gorycznej interpretacji tekstu ujawniają się głębsze war­stwy tekstu, np. pouczenie moralne, prawda filozoficzna czy religijna.

      Psalm (gr. psalmos – dźwięk instrumentu strunowego, psalterionu) – hebrajska pieśń religijna o charakterze modlitewno-hymnicznym. Typy psalmów: pochwalne, dzięk­czynne, błagalne, królewskie, patriotyczne, żałobne, mądrościowe, prorockie.